Tiểu Luận Mối Quan Hệ Giữa Triết Học Mác Lênin Với Các Môn Khoa Học Tự Nhiên

Bạn đang xem bản rút gọn của tài liệu. Xem và tải ngay bản đầy đủ của tài liệu tại đây (301.87 KB, 10 trang )

Đang xem: Mối quan hệ giữa triết học mác lênin với các môn khoa học tự nhiên

Tiểu luận Triết học GVHD : TS. Bùi Văn Mƣa CH1301062 – Bùi Lê Thuận Trang 1 MỞ ĐẦU Triết học và khoa học tự nhiên đều là những “công cụ” để giải thích thế giới khách quan làm cho con ngƣời có thể hiểu đƣợc bản chất của thế giới và có thể nắm vững đƣợc những quy luật vận động của nó. Triết học và khoa học tự nhiên có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Sự phát triển tƣ duy triết học phải dựa trên cơ sở tri thức do các khoa học cụ thể đem lại. Ăngghen đã chỉ rõ “mỗi khi khoa học tự nhiên có những phát minh mang tính chất vạch thời đại thì chủ nghĩa duy vật không thể không thay đổi hình thức của nó”. Lịch sử các khoa học tự nhiên cũng đã cho thấy tác dụng quan trọng của hệ tƣ tƣởng, đặc biệt là tƣ tƣởng triết học đối với quá trình khái quát những tài liệu khoa học. Bài tiểu luận với đề tài “Mối liên hệ giữa triết học và khoa học tự nhiên” gồm 2 phần :  Chƣơng 1: Trình bày vai trò của khoa học tự nhiên đối với sự phát triển của triết học. Trong chƣơng này sẽ cho thấy sự tác động của khoa học tự nhiên đối với triết học trƣớc Mác và đây là một trong những tiền đề của sự ra đời và phát triển của triết học Mác-Lênin.  Chƣơng 2 : Trình bày vai trò của triết học đối với sự phát triển của khoa học tự nhiên, qua đó thấy đƣợc phép biện chứng duy vật mang yếu tố quyết định và là phƣơng pháp luận duy nhất đúng đắn của khoa học tự nhiên hiện đại. Tiểu luận Triết học GVHD : TS. Bùi Văn Mƣa
CH1301062 – Bùi Lê Thuận Trang 2 CHƢƠNG I : VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC TỰ NHIÊN ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TRIẾT HỌC 1.1. Khoa học tự nhiên và sự phát triển của triết học trƣớc Mác Triết học ra đời vào khoảng từ thế kỷ VIII trƣớc Công nguyên với những thành tự rực rỡ trong các nền triết học cổ đại ở Hy Lạp, Trung Quốc và Ấn Độ. Do trình độ nhận thức trong giai đoạn này còn thấp dẫn đến việc chƣa hình thành các bộ môn khoa học độc lập có đối tƣợng và phƣơng pháp riêng nên tri thức triết học và tri thức khoa học quyện vào nhau dƣới hình thức triết học tự nhiên. Các nhà tƣ tƣởng cổ đại Hy Lạp đã trở thành những ngƣời đầu tiên phát họa ra bức tranh chung về thế giới mà đại thể là đúng đắn vì nó dựa trên quan điểm duy vật chất phát và phép biện chứng thơ ngây. Thời kỳ trung cổ, ở Tây Âu khi quyền lực của Giáo hội bao trùm mọi lĩnh vực đời sống xã hội thì triết học trở thành nô lệ của thần học. Nền triết học tự nhiên bị thay bằng nền triết học kinh viện. Triết học lúc này phát triển một cách chậm chạp trong môi trƣờng chật hẹp của đêm trƣờng trung cổ. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học vào thế kỷ XV, XVI đã tạo một cơ sở tri thức vững chắc cho sự phục hƣng triết học. Để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, đặc biệt yêu cầu của sản xuất công nghiệp, các bộ môn khoa học chuyên ngành nhất là các khoa học thực nghiệm đã ra đời với tƣ cách là những khoa học độc lập. Sự ra đời các ngành khoa học độc lập này từng bƣớc làm phá sản tham vọng của triết học muốn đóng vai trò “khoa học của các khoa học”. Triết học Hêghen là học thuyết triết học cuối cùng mang tham vọng đó. Hêghen tự coi triết học của mình là một hệ thống phổ biến của sự nhận thức, trong đó những ngành khoa học riêng biệt chỉ là những mắt khâu phụ thuộc vào triết học. Triết học duy vật chủ nghĩa dựa trên cơ sở tri thức của khoa học thực nghiệm đã phát triển nhanh chóng trong cuộc đấu tranh với chủ nghĩa duy tâm và tôn giáo và đã đạt tới đỉnh cao mới trong chủ nghĩa duy vật thế kỷ XVII – XVIII ở Anh, Pháp, Hà Lan, với những đại biểu tiêu biểu nhƣ Ph.Bêcơn, T.Hốpxơ
(Anh), Điđrô, Henvêtiuýt (Pháp), Xpinôda (Hà Lan) Tuy nhiên, chủ nghĩa duy Tiểu luận Triết học GVHD : TS. Bùi Văn Mƣa CH1301062 – Bùi Lê Thuận Trang 3 vật giai đoạn này thực tế là chủ nghĩa duy vật hoàn toàn cơ giới. Điều này phù hợp với trạng thái khoa học tự nhiên thời đó khi mà vật lý học, hóa học và sinh vật học còn đang trong thời kỳ ấu trĩ và tuyệt đối không thể làm cơ sở cho một quan niệm chung về tự nhiên. Trong tất cả các khoa học tự nhiên chỉ có cơ học về trọng lực là đã đạt tới một mức độ hoàn bị nào đó; hóa học và sinh vật học còn ở trình độ phôi thai; cơ thể của thực vật và động vật chỉ mới đƣợc nghiên cứu một cách thô sơ và ngƣời ta giải thích nó bằng những cách cơ giới; địa chất học hoàn toàn chƣa ai biết đến; tƣ tƣởng về sự tiến hóa cũng chƣa đƣợc xác lập một cách khoa học. 1.2. Khoa học tự nhiên với sự ra đời và phát triển của triết học Mác-Lênin Hoàn cảnh kinh tế – xã hội và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học vào đầu thế kỷ XIX đã dẫn đến sự ra đời của triết học Mác. Điều đó đƣợc cắt nghĩa bởi mối liên hệ khăng khít giữa triết học và khoa học nói chung, khoa học tự nhiên nói riêng. Trong những thập kỷ đầu thế kỷ XIX, khoa học tự nhiên phát triển mạnh với nhiều phát minh quan trọng, cung cấp cơ sở tri thức khoa học để phát triển tƣ duy biện chứng vƣợt khỏi tính tự phát của phép biện chứng cổ đại, đồng thời thoát khỏi vỏ thần bí của phép biện chứng duy tâm, làm bộc lộ rõ tính hạn chế và sự bất lực của phƣơng pháp tƣ duy siêu hình trong việc nhận thức thế giới. Ba phát minh lớn trong khoa học tự nhiên đầu thế kỉ XIX là tiền đề khoa học tự nhiên cho sự ra đời của chủ nghĩa duy vật biện chứng:  Định luật bảo toàn và chuyển hóa năng lƣợng: chứng minh đƣợc sự chuyển hóa năng lƣợng bắt nguồn từ sự khám phá ra đƣơng lƣợng cơ học của
nhiệt. Điều này đã chứng minh đƣợc tất cả những nguyên nhân tác động trong tự nhiên, trƣớc đây vẫn tồn tại một cách bí mật không thể giải thích đƣợc, đều là những hình thái, những phƣơng thức tồn tại đặc biệc của cùng một năng lƣợng, tức là của sự vận động. Sự thống nhất của mọi vận động trong tự nhiên không còn là một quyết đoán triết học, mà đã là một sự kiện khoa học.  Thuyết tế bào : coi tế bào hữu cơ nhƣ một đơn vị từ đó mọi cơ thể từ thấp nhất sinh ra và lớn lên bằng cách sinh sôi ra và phân hóa. Phát minh này đã Tiểu luận Triết học GVHD : TS. Bùi Văn Mƣa CH1301062 – Bùi Lê Thuận Trang 4 phá tan cái màn bí mật bao phủ lên quá trình phát sinh, trƣởng thành và cấu tạo của các cơ thể. Điều kỳ diệu, trƣớc đây không thể hiểu nổi, đã hiện ra dƣới hình thức một quá trình diễn biến theo một quy luật giống nhau về căn bản đối với tất cả những cơ thể đa bào.  Thuyết tiến hóa của Đácuyn : Tiến hóa luận lần đầu tiên đƣợc Đácuyn xây dựng lên và trình bày một cách có hệ thống. Nhờ đó mà không những cắt nghĩa đƣợc những sản phẩm tiêu biểu của đời sống hữu cơ hiện đang tồn tại, mà còn có thể xây dựng đƣợc cơ sở cho sự nghiên cứu tiền sử của trí tuệ loài ngƣời. Nếu không có cái tiền sử này, thì sự tồn tại của bộ óc biết suy nghĩ của con ngƣời vẫn còn là một sự kỳ lạ. Ba phát hiện vĩ đại đó cùng những thành tựu lớn lao khác của khoa học tự nhiên khác có thể kể đến nhƣ thuyết tƣơng đối hẹp (1905) và thuyết tƣơng đối rộng (1916); thuyết lƣợng tử (1900); lý thuyết kết cấu nguyên tử lƣợng tử hoá (1913); lý thuyết cơ học lƣợng tử (1925), lý thuyết thông tin, lý thuyết điều khiển (những năm 40 của thế kỷ XX); lý thuyết cô lập, lý thuyết phân hình, lý thuyết hỗn độn, (những năm 70, 80 của thế kỷ XX)… mà dựa vào đó, chúng ta có thể vạch ra những nét chung và toàn bộ, mối liên hệ giữa các quá trình của tự nhiên
trong các lĩnh vực riêng biệt, và cả mối liên hệ giữa các lĩnh vực riêng biệt ấy. Do đó, có thể trình bày một bức tranh tổng quát về toàn bộ tự nhiên coi nhƣ một chỉnh thể, một hình thức có hệ thống, bằng các tài liệu do chính các khoa học tự nhiên thực nghiệm cung cấp. Những thành tựu của khoa học tự nhiên có vai trò quan trọng không thể thiếu đƣợc cho sự ra đời của triết học Mác. Những phát minh lớn của khoa học tự nhiên làm bộc lộ rõ tính hạn chế, chật hẹp và bất lực của phƣơng pháp tƣ duy siêu hình trong việc nhận thức thế giới, đồng thời cung cấp cơ sở tri thức khoa học để phát triển tƣ duy biện chứng, hình thành phép biện chứng duy vật. Những thành tựu mới của khoa học tự nhiên không ngừng xác nhận và thúc đẩy triết học Mác – Lênin tiến lên. Tiểu luận Triết học GVHD : TS. Bùi Văn Mƣa CH1301062 – Bùi Lê Thuận Trang 5 CHƢƠNG II : VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KHOA HỌC TỰ NHIÊN 2.1. Chủ nghĩa duy tâm và phƣơng pháp siêu hình cản trở sự phát triển của khoa học tự nhiên Chủ nghĩa duy tâm triết học cho rằng ý thức, tinh thần là cái có trƣớc và sản sinh ra giới tự nhiên; nhƣ vậy là đã bằng cách này hay cách khác thừa nhận sự sáng tạo ra thế giới. Về phƣơng diện nhận thức luận, sai lầm của chủ nghĩa duy tâm bắt nguồn từ cách xem xét phiến diện, tuyệt đối hóa, thần thánh hóa một mặt, một đặc tính nào đó của quá trình nhận thức mang tính biện chứng của con ngƣời. Vì vậy, tôn giáo thƣờng sử dụng các học thuyết duy tâm làm cơ sở lý luận, luận chứng cho các quan điểm của mình. Chủ nghĩa kinh viện ra đời đã trở
thành nét đặc trƣng của triết học Tây Âu thời kỳ trung cổ. Đây cũng là triết học chính thức chiếm độc quyền giảng dạy trong nhà trƣờng. Triết học này khi ra đời là đã xác định nhiệm vụ “đầy tớ của thần học và bảo vệ trật tự phong kiến”. Không những thế nhà thờ và tu viện còn nắm trong tay quyền lực chính trị và luật pháp cho nên thời kỳ này cả khoa học và triết học không phát triển đƣợc. Các nhà khoa học và thần học không thoát ra khỏi sự giải thích và bình luận của kinh thánh, nên xét về mặt phát triển thì đây là một bƣớc thụt lùi. Chủ nghĩa duy vật siêu hình là hình thức cơ bản thứ hai của chủ nghĩa duy vật, thể hiện khá rõ ở các nhà triết học thế kỷ XV đến thế kỷ XVIII và đỉnh cao vào thế kỷ thứ XVII, XVIII. Chủ nghĩa duy vật giai đoạn này chịu sự tác động mạnh mẽ của phƣơng pháp siêu hình, máy móc – phƣơng pháp nhìn thế giới nhƣ một cỗ máy khổng lồ mà mỗi bộ phận tạo lên nó luôn ở trong trạng thái biệt lập và tĩnh tại. Mặc dù có vai trò to lớn trong việc đấu tranh chống chủ nghĩa duy tâm và tôn giáo, tuy nhiên quan niệm về tự nhiên của chủ nghĩa duy vật giai đoạn này không thể phù hợp đƣợc với phép biện chứng và khoa học tự nhiên cận đại. Phƣơng pháp siêu hình làm cho con ngƣời “chỉ nhìn thấy những sự vật riêng biệt mà không nhìn thấy mối liên hệ qua lại giữa những sự vật ấy, chỉ nhìn thấy sự tồn tại của những sự vật ấy mà không nhìn thấy sự phát sinh và sự tiêu vong của Tiểu luận Triết học GVHD : TS. Bùi Văn Mƣa CH1301062 – Bùi Lê Thuận Trang 6 những sự vật ấy, chỉ nhìn thấy trạng thái tĩnh của những sự vật ấy mà quên mất sự vận động của những sự vật ấy, chỉ nhìn thấy cây mà không thấy rừng”. Các nhà khoa học tự nhiên bị sa lầy trong những phạm trù siêu hình, và tỏ ra bất lực khi phải giải thích cho hợp lý, cụ thể nhƣ nhà hóa học siêu hình mà chƣa thể phân tích đƣợc một cách cụ thể những quá trình hóa học thì tạo ra một lý luận về cái lực đƣợc gọi là “ái lực hóa học”. Ngoài ra còn nhiều ngành khoa học khác
cũng bị rơi vào bế tắc khi theo quan điểm siêu hình. Ăngghen nhận định “trong khoa học tự nhiên, do sự phát triển của bản thân nó, quan điểm siêu hình không thể tồn tại đƣợc nữa”. 2.2. Phép biện chứng duy vật là phƣơng pháp luận duy nhất đúng đắn của khoa học tự nhiên hiện đại Sự ra đời triết học Mác tạo nên sự biến đổi có ý nghĩa cách mạng trong lịch sử phát triển triết học của nhân loại. C.Mác và Ph.Ăngghen đã kế thừa một cách có phê phán những thành tựu tƣ duy nhân loại, sáng tạo nên chủ nghĩa duy vật triết học triệt để, không điều hòa với chủ nghĩa duy tâm và phép siêu hình. Triết học Mác đã khắc phục sự tách rời thế giới quan duy vật và phép biện chứng trong lịch sử phát triển của triết học. Đoạn tuyệt triệt để với quan niệm “khoa học của các khoa học”, triết học mácxít xác định đối tƣợng nghiên cứu của mình là tiếp tục giải quyết mối quan hệ giữa vật chất và ý thức trên lập trƣờng duy vật triệt để và nghiên cứu những quy luật chung nhất của tự nhiên, xã hội và tƣ duy. Ăngghen nhận định “thoát khỏi chủ nghĩa thần bí, phép biện chứng trở thành một tất yếu tuyệt đối với khoa học tự nhiên, khoa học này đã rời bỏ địa hạt mà trƣớc kia trong đó chỉ có những phạm trù cố định cũng đủ”. Phép biện chứng là một hình thức tƣ duy quan trọng nhất đối với khoa học tự nhiên hiện đại, đem lại phƣơng pháp giải thích những quá trình phát triển diễn ra trong giới tự nhiên, giải thích những mối quan hệ chung, những bƣớc quá độ từ một lĩnh vực nghiên cứu này sang một lĩnh vực nghiên cứu khác. Trên cơ sở những tƣ tƣởng duy vật và biện chứng, triết học đã có những dự kiến thiên tài trƣớc khoa học tự nhiên trên nhiều lĩnh vực và dành cho khoa Tiểu luận Triết học GVHD : TS. Bùi Văn Mƣa CH1301062 – Bùi Lê Thuận Trang 7

Xem thêm: trắc nghiệm lịch sử 11 bài 17

học tự nhiên nhiệm vụ chứng minh chi tiết. Điển hình là sau khi phân tích cuộc cách mạng diễn ra trong khoa học tự nhiên cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, Lênin chỉ ra rằng những phát minh khoa học trong thời gian này và những phát minh kế tiếp sau đó đã phá vỡ những quan niệm lý luận cũ, lỗi thời về mặt cấu tạo và thuộc tính vật chất. Lênin xem đó là một quá trình tiến bộ và tiên đoán rằng sự phát triển của khoa học sẽ tiếp tục đi theo con đƣờng phá vỡ những khái nhiệm khoa học cũ. Tiên đoán này đã đƣợc chứng minh ngay sau đó, năm 1908, V. Ốxvanđơ đã phải công khai thừa nhận sự thất bại của thuyết năng lƣợng sau khi buộc phải thừa nhận tính thực tại của phân tử và nguyên tử mà trƣớc đây Ốxvanđơ từng gay gắt phủ nhận. Năm 1913, khi N. Bo tạo ra mô hình nguyên tử thì thì tính thực tải của nguyên tử và phân tử đã đƣợc tuyệt đại đa số các nhà bác học thừa nhận, cho thấy chủ nghĩa duy tâm vật lý đầu thế kỷ XX đã thất bại hoàn toàn. Trong vật lý học đã từng có quan niệm thống trị hàng bao thế kỷ cho rằng không gian và thời gian, mặc dù tồn tại khách quan, nhƣng hoàn toàn không có liên hệ gì với vật chất. Bất chấp ý kiến đó, chủ nghĩa duy vật biện chứng, lần đầu tiên, trên cơ sở duy vật, đã nêu lên tƣ tƣởng cho rằng không gian và thời gian là các hình thức tồn tại của vật chất. Và sau này thuyết tƣơng đối đã chỉ ra các mối tƣơng quan không gian – thời gian phụ thuộc vào tốc độ chuyển động của vật, và kế tiếp đó là lý thuyết hấp dẫn cũng chứng minh đƣợc bản thân các thuộc tính không gian và thời gian phụ thuộc vào sự phân bố vật chất. Nhƣ vậy, trong cách đặt vấn đề về đại thể, chủ nghĩa duy vật biện chứng đã đi trƣớc khoa học tự nhiên cụ thể hàng mấy chục năm. Chủ nghĩa duy vật biện chứng nói chung, phép biện chứng duy vật nói riêng đã góp phần giúp cho các nhà khoa học nhìn nhận đƣợc sự vật đúng nhƣ chúng vốn có, nhờ đó giúp nhà khoa học sớm phát hiện ra đƣợc sự thật và xây dựng các lý thuyết phản ánh sự vật một cách chính xác hơn, tránh đƣợc các sai lầm phiến diện, giản đơn hay máy móc, giáo điều trong công tác nghiên cứu.
Tiểu luận Triết học GVHD : TS. Bùi Văn Mƣa CH1301062 – Bùi Lê Thuận Trang 8 CHƢƠNG III : KẾT LUẬN Lịch sử đã chứng minh rằng nếu thiếu quan điểm về phƣơng pháp luận đúng đắn đối với các vấn đề về mối liên hệ lẫn nhau giữa các khoa học thì những thành tựu lớn lao của một ngành khoa học này có thể sinh ra những xu hƣớng không những không thúc sự phát triển của các ngành khác mà thậm chí còn cản trở chúng. Phép biện chứng duy vật ra đời giúp nâng cao năng lực tƣ duy lý luận, vạch ra nghệ thuật sử dụng phạm trù, khái niệm trong quá trình nghiên cứu của khoa học tự nhiên hiện đại. Ăngghen đã khẳng định “một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao của khoa học thì không thể không có tƣ duy lý luận”. Và sự phát triển của phép biện chứng duy vật cũng đòi hỏi sự phát triển của khoa học tự nhiên, có thể thấy rằng những thành tựu khoa học tự nhiên là một trong những tiền đề cho sự ra đời của triết học Mác. Nhƣ vậy, triết học duy vật biện chứng tìm thấy ở khoa học tự nhiên những cơ sở khoa học vững chắc của mình, còn khoa học tự nhiên tìm thấy trong triết học duy vật biện chứng thế giới quan đúng đắn và phƣơng pháp luận sắc bén để đi sâu nghiên cứu giới tự nhiên. Tiểu luận Triết học GVHD : TS. Bùi Văn Mƣa CH1301062 – Bùi Lê Thuận Trang 9 TÀI LIỆU THAM KHẢO <1> Slide bài giảng Triết học – TS. Bùi Văn Mƣa
<2> Giáo trình triết Mác – Lênin (Nhà xuất bản chính trị quốc gia) <3> Lịch sử triết học (Nhà xuất bản giáo dục, nhà xuất bản chính trị quốc gia) <4> Về Mối quan hệ giữa Triết học và Khoa học tự nhiên (Nguyễn Văn Nghĩa, Nhà xuất bản Khoa học xã hội – 1973) <5> Mối quan hệ giữa triết học duy vật biện chứng với khoa học tự nhiên (Lâm Bá Hòa, Tạp chí khoa học và công nghệ, ĐH Đà Nẵng – 2010) Tiểu luận Triết học GVHD : TS. Bùi Văn Mƣa CH1301062 – Bùi Lê Thuận Trang 10 MỤC LỤC MỞ ĐẦU 1 CHƢƠNG I : VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC TỰ NHIÊN ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TRIẾT HỌC 2 1.1. Khoa học tự nhiên và sự phát triển của triết học trƣớc Mác 2 1.2. Khoa học tự nhiên với sự ra đời và phát triển của triết học Mác-Lênin 3 CHƢƠNG II : VAI TRÒ CỦA TRIẾT HỌC ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KHOA HỌC TỰ NHIÊN 5 2.1. Chủ nghĩa duy tâm và phƣơng pháp siêu hình cản trở sự phát triển của khoa học tự nhiên 5 2.2. Phép biện chứng duy vật là phƣơng pháp luận duy nhất đúng đắn của khoa học tự nhiên hiện đại 6 CHƢƠNG III : KẾT LUẬN 8 TÀI LIỆU THAM KHẢO 9

Tài liệu liên quan

*

MỐI QUAN HỆ GIỮA TRIẾT HỌC VÀ KHOA HỌC TỰ NHIÊN 16 3 16

*

Tiểu luận: Mối liên hệ giữa phân cấp tài khóa và nợ công ở các nước OECD 40 919 4

Xem thêm: Giáo Dục Mầm Non Lấy Trẻ Làm Trung Tâm Là Gì? Bản Chất Phương Pháp Và Nguyên Tắc

*

khóa luận tốt nghiệp xác lập mối liên hệ giữa toán học cao cấp và toán học phổ thông nhằm giúp sinh viên ngành toán rèn luyện tay nghề dạy học 58 678 1

Viết một bình luận