Tài Liệu Giáo Trình Âm Nhạc (Dùng Cho Ngành Gd Mầm Non Hệ Từ Xa): Phần 1

Phần 1 Giáo trình Âm nhạc (Dùng cho ngành GD Mầm non hệ từ xa) trình bày nội dung chương 1 – Nhạc lý, chương 2 – Cơ sở lý luận âm nhạc. Chương 1 giúp người học nắm được những kiến thức cơ bản nhất về nhạc lý, đủ để họ có thể hiểu được ý nghĩa của các ký hiệu, nốt trên bản nhạc, làm sở cho việc thực hành các kỹ năng hoạt động âm nhạc. Chương 2 trang bị cho học viên những hiểu biết nhất định về kỹ thuật ca hát, cách phát âm, đẩy hơi trong khi hát.

Đang xem: Giáo trình âm nhạc

*

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH Mai Tuấn Sơn GIÁO TRÌNH ÂM NHẠC(Dùng cho ngành GD Mầm non hệ từ xa) 1 Vinh 2011 LỜI NÓI ĐẦU Hiện nay có khá nhiều giáo trình, tài liệu hướng dẫn việc dạy và học âm nhạccho đông đảo các bạn học sinh, sinh viên nhưng đối với học viên ngành Giáo dụcMầm non hệ Vừa làm vừa học thì chưa có giáo trình nào phù hợp. Trước tìnhhình đó chúng tôi biên soạn giáo trình “Âm nhạc” nhằm cung cấp tài liệu học tậpcho học viên. Giáo trình gồm 3 chương: Chương 1. Nhạc lý Giúp người học nắm được những kiến thức cơ bản nhất về nhạc lý, đủ để họcó thể hiểu được ý nghĩa của các ký hiệu, nốt trên bản nhạc, làm sở cho việc thựchành các kỹ năng hoạt động âm nhạc. Chương 2. Cơ sở lỳ luận âm nhạc Trang bị cho học viên những hiểu biết nhất định về kỹ thuật ca hát, cách phát âm,đẩy hơi trong khi hát. Hiểu về thể loại, hình thức âm nhạc, cấu trúc của bài hát, bảnnhạc, biết cách phân tích nắm vững bài trước khi dạy hát, dạy vận động. Chương 3. Thực hành âm nhạc Học viên được hướng dẫn một cách cụ thể về phương pháp đọc cao độ, trườngđộ, đọc ghép lời bài hát, biết cách chỉ huy hát nối tiếp, đối đáp, hát to nhỏ…theohướng đổi mới ở trường mầm non. Học viên biết sử dụng đàn, cách đánh riêngtay phải, tay trái, kết hợp hai tay và tự đánh được các bài hát đơn giản… Để đảm bảo tính kế thừa, tính khoa học… trong quá trình biên soạn, chúng tôiluôn tìm hiểu, đối chứng, so sánh các tài liệu khác để có cách biên soạn hay, nộidung tốt, phù hợp với người học. Trong quá trình biên soạn, tuy đã có nhiều cố gắng song cũng không tránhkhỏi những khiếm khuyết, sai sót… Chúng tôi rất mong được sự góp ý của đồngnghiệp và các bạn học viên để giáo trình hoàn thiện hơn. Vinh, tháng 11 năm 2011 TÁC GIẢ 2 MỤC LỤC TrangLời nói đầuChương I NHẠC LÝ Bài 1. Khái quát về nghệ thuật âm nhạc……………………………….. 3 Bài 2. Các ký hiệu cơ bản, cách ghi độ cao, độ dài ……………….. 5 Bài 3. Phách nhịp……………………………………………………………….. 14 Bài 4. Cung – Quãng…………………………………………………………… 23 Bài 5. Điệu thức, Gam, Giọng……………………………………………… 28 Bài 6. Hợp âm……………………………………………………………………. 44Chương II CƠ SỞ LÝ LUẬN ÂM NHẠC Bài 1. Sơ lược về thể loại và hình thức âm nhạc…………………….. 57 Bài 2. Phân tích bài hát……………………………………………………….. 64 Bài 3. Kỹ thuật hát……………………………………………………………… 72Chương III THỰC HÀNH ÂM NHẠC Bài 1. Xướng âm và học bài hát…………………………………………… 85 Bài 2. Chỉ huy hát tập thể………………………………………………….. 94 Bài 3. Đàn organ…………………………………………………………….. 99 Một số bài tập thực hành………………………………………….. 105 3 Chương I. NHẠC LÝ BÀI 1. KHÁI QUÁT VỀ NGHỆ THUẬT ÂM NHẠCI. Âm nhạc là gì ? Trong thực tế đã có nhiều nhà sư phạm đưa ra những khái niệm khác nhauvề âm nhạc nhưng theo chúng tôi có thể nói: Âm nhạc là loại hình nghệ thuật kếthợp những âm thanh thành một hệ thống theo quy luật riêng, có tính gắn bó chặtchẽ và lôgíc, diễn ra trong khoảng thời gian nhất định để thể hiện những tư tưởng,tình cảm của con người. Những giai điệu âm thanh mượt mà, bay bổng…vừa có tác động về mặt tìnhcảm, thẩm mỹ, vừa tác động về mặt sinh lý của con người. Một bản nhạc trầmlắng, đều đều dễ gây cảm giác buồn, vô vị. Ngược lại, một bản nhạc hành tiến, mộthồi kèn xung trận với âm sắc réo rắt, tiết tấu sôi nổi lại có ý nghĩa thôi thúc, dụcgiã, khiến người ta bồn chồn, xao động… Khi nhìn vào bức tranh hay pho tượng, chúng ta có thể cảm nhận được ngayvẻ đẹp, nội dung tư tưởng của nó nhưng với âm nhạc lại đưa đến cho người ta mộtcách từ từ những cảm xúc, hấp dẫn bằng sự chuyển động của âm thanh để rồi cuốicùng gây được một ấn tượng nhất định trong tình cảm của người nghe. Âm nhạckhông mô tả hiện thực một cách chính diện, trực tiếp mà hướng vào cảm xúc và thếgiới nội tâm của con người, từ đó người nghe có thể liên tưởng đến tất cả sự phongphú của cuộc sống, bồi dưỡng thế giới thẩm mỹ và đạo đức con người. Âm nhạc thường ca ngợi những tình cảm tốt đẹp, luôn vươn tới việc thể hiệnlý tưởng đạo đức của thời đại, dân tộc và giai cấp. Tuân Tử – triết gia thời phongkiến cổ đại Trung Hoa trong bài “luận về âm nhạc” đã viết: “Thanh nhạc nhập vàolòng người rất sâu, cảm hoá người rất nhanh cho nên các Tiên vương phải trau dồilý luận về nhạc. Nhạc mà bình thì dân hoà mà không bị dục vọng lôi cuốn, nhạcmà nghiêm trang thì dân tề nhất mà không loạn. Dân đã hoà và tề thì binh mạnh màthành vững, địch quốc không dám đánh… trái lại nhạc mà bất nghiêm, hiểm hóc thìdân sa đà và bi tiện, loạn lạc và tranh dành, mà nước đã loạn thì binh yếu, thành bịphạm…cho nên khi lễ nhạc suy thì âm dấy lên. Đó là gốc của mối nguy cơ mất nước”.II. Âm nhạc có từ bao giờ ? 4 Nhiều nhà nghiên cứu vẫn chưa có lời giải đáp về sự ra đời của âm nhạc.Biết bao thế hệ con người mất đi đều mang theo cả tiếng hát. Cái khó khăn nhất làchúng ta không có những căn cứ cụ thể bằng hình ảnh, hiện vật về âm thanh thờixa xưa của loài người, mãi sau này con người mới có cách ghi nhạc trên chất liệugiấy. Các nhà khảo cổ tạm thời đồng ý với việc sưu tầm hiện vật còn lại từ nhữngcổ vật cổ xưa tới những hình khắc hoạ trên đá, trên gỗ để suy luận ra âm nhạc thờitiền sử. Âm nhạc đến với người cổ xưa một cách tự nhiên, trước hết là những tiếnghú dài ngắn khác nhau để thông tin cho đồng loại, sau đó có thể là tiếng ngân ngacao thấp dài ngắn khác nhau để biểu thị những cảm xúc khác như vui mừng, sợ hãikèm theo những điệu bộ như nhảy múa, hò la…tiếng hát sơ khai cũng xuất hiện từđó. Cũng từ cuộc sống bầy đàn, người cổ đã biết tìm ra những vật dụng xungquanh để hỗ trợ cho tiếng hát như gõ vào những thân cây rỗng hoặc đục thân câycho gió lùa qua để tạo ra những âm thanh cao thấp khác nhau. Khi dùng cung tênđể săn bắn thú rừng, người ta lại phát hiện ra những âm thanh mới: tiếng rung củasợi dây cung, đó là nguồn gốc của sự phát minh ra các loại đàn dây (nguyệt, nhị,viôlông…). Hàng ngàn năm cứ trôi qua, mỗi sự phát hiện của âm thanh lại đượctruyền bá, phổ biến qua nhiều thế hệ để trở thành một nền âm nhạc như ngày nay.III. Thuộc tính của âm thanh âm nhạc Xung quanh chúng ta có vô số âm thanh khác nhau. Âm thanh được tạo rabởi sự giao động của một vật thể đàn hồi nào đó. Khi vật thể đàn hồi giao động đãtạo ra những sóng âm, những sóng âm này làn truyền trong không gian làm chomàng nhĩ cũng dao động cùng với tần số của sóng đó. Từ màng nhĩ sóng âm nàytruyền qua hệ thần kinh của bộ não tạo nên cảm giác về âm thanh. Trong số âm thanh mà con người cảm thụ được có những âm thanh có tần sốhoàn toàn xác định được như tiếng hát, tiếng đàn, tiếng sáo…những âm thanh nàycó cao độ rõ ràng hay còn gọi là những âm thanh có tính nhạc (âm thanh âm nhạc).Những âm thanh không có tần số nhất định như tiếng còi, tiếng gió thổi, tiếng sấmsét… là những âm không có cao độ rõ ràng hay còn gọi là những tạp âm. Âm thanh âm nhạc có các thuộc tính: + Cao độ: là độ cao của âm thanh, phụ thuộc vào tần số (tốc độ) dao độngcủa vật thể rung. Dao động càng nhiều thì âm thanh càng cao và ngược lại. 5 + Cường độ: là một độ mạnh nhẹ, to nhỏ của âm thanh phụ thuộc vào biênđộ giao động. Biên độ càng rộng thì âm thanh càng lớn và ngược lại. + Trường độ: là độ dài ngắn của âm thanh, phụ thuộc vào thời gian ngânvang của âm thanh. Thời gian càng lâu thì âm thanh càng dài và ngược lại. + Âm sắc: là màu sắc của âm thanh (hay còn gọi là chất lượng của âmthanh). Tuy không nhìn được một cách cụ thể nhưng vẫn có thể cảm nhận được âmthanh trong sáng hay buồn tối, gay gắt căng thẳng hay mềm mại du dương.Chúng ta có thể hiểu thêm âm sắc thông qua bài điệu thức hoặc đàn Organ.IV. Thang âm tự nhiên Thang âm là sự sắp xếp các âm thanh theo một thứ tự cao độ nhất định, mỗiâm của thang âm được gọi là một bậc. Thang âm có thể là 3, 4, 5, 6, 7 âm. Khi sốlượng âm thanh là 5, 7 âm thì có thể gọi là gam 5 âm, gam 7 âm (chúng ta sẽnghiên cứu ở bài sau ). Thang âm và gam là tập hợp những nốt nhạc cơ bản, đượccoi như chất liệu để các nhạc sỹ dựa vào đó mà khai thác âm hưởng, xây dựng nêntác phẩm âm nhạc. BÀI 2. CÁC KÝ HIỆU CƠ BẢN PHƯƠNG PHÁP GHI ĐỘ CAO, ĐỘ DÀII. Hệ thống hàng âm, tên gọi 7 âm cơ bản Âm nhạc sử dụng rất nhiều âm thanh, những âm này làm thành 1 hệ thống từthấp đến cao (còn gọi là hệ thống hàng âm). Từ âm thấp nhất có tần số dao độngkhoảng 16Hz đến âm cao nhất có tần số dao động khoảng 4176Hz, đây là nhữngâm mà tai người có khả năng phân biệt được. Mỗi âm của hệ thống hàng âm được gọi là mỗi bậc cơ bản. Tuy số lượng là88 âm nhưng thực chất chỉ có 7 âm: Do, Re, Mi, Fa, Son, La, Si được lặp lại nhiềulần theo chu kỳ: Do Re Mi Fa Son La Si – Do Re Mi Fa Son La Si – DoRe….Khoảng cách giữa hai âm có tên giống nhau sau mỗi chu kỳ (ví dụ Đồ – Đôhay Rề – Rê) gọi là quãng tám (q8) hệ thống âm của âm nhạc trên bàn phím Pianogồm bảy q8 đủ và hai q8 thiếu ở hai đầu của thang âm. Các q8 có tên gọi như sau:q8 cực trầm (thiếu) – q8 trầm – q8 lớn – q8 nhỏ – q8 thứ nhất- q8 thứ hai – q8thứ ba – q8 thứ tư – q8 thứ năm (thiếu).7 âm cơ bản(còn gọi là thang bảy âm) có tên gọi, cách đọc, ký hiệu các bậc như sau: 6 – Tên gọi: Do – Re – Mi – Fa – Son – La – Si – Đọc là : Đô rê mi pha xon la xi – Ký hiệu: C D E F G A B – Các bậc: I II III IV V VI VIIKhoảng về độ cao giữa các bậc trong một q8 không giống nhau, có khoảng rộng,khoảng hẹp, chúng ta sẽ nghiên cứu ở bài sau.II. Hình nốt, khuông, khóa nhạc1. Hình nốt (nốt nhạc): là ký hiệu dùng để diễn tả độ dài (trường độ) của âm thanh.Nốt nhạc có hình bầu dục, gồm 7 loại nhưng trong ca khúc (nhạc có lời) chỉ dùng 5loại sắp xếp theo thứ tự nhỏ dần như sau: – Nốt tròn: (trường độ lớn nhất) – Nốt trắng: (trường độ bằng 1/2 nốt tròn) – Nốt đen: (trường độ bằng 1/2 nốt trắng) – Nốt móc đơn: (trường độ bằng 1/2 nốt đen) – Nốt móc kép: (trường độ bằng 1/2 nốt đơn)2. Khuông nhạc: Để diễn tả độ cao của âm thanh, người ta dùng khuông nhạc.

Xem thêm: chương trình chi tiết lễ bàn giao nhà tình nghĩa

Xem thêm: (Pdf) Bài Giảng Powerpoint Giáo Dục Học Đại Cương, Bài Thuyết Trình: Giáo Dục Học Đại Cương

Khuông nhạcgồm 5 dòng kẻ song song cách đều và 4 khe được tính thứ tự từ dưới lên. thứ tự 5 dòng kẻ thứ tự 4 khe- Các nốt nhạc được ghi lên các dòng kẻ hoặc vào các khe:- Những nốt nhạc quá cao hoặc quá thấp không ghi được trên khuông thì sẽ ghi vàocác dòng kẻ phụ và khe phụ ở trên hoặc dưới khuông (dòng kẻ phụ chỉ dài hơn 7đường kính nốt nhạc khoảng vài li). Các dòng kẻ phụ và khe phụ được tính từtrong ra ngoài:3. Khoá nhạc: là ký hiệu đặt đầu khuông, tuỳ vào vị trí (dòng kẻ) để xác định tênnốt nhạc từ đó sẽ biết các nốt khác (âm khác) của thang âm.Có 3 loại khoá:- Khoá Pha (pha 4): quy định nốt ghi trên dòng kẻ thứ 4 mang tên nốt Pha (âmpha), thuộc quãng 8 nhỏ.- Khoá Đô (đô 3, alto): quy định nốt ghi trên dòng kẻ thứ 3 mang tên nốt Đô (âmđô), thuộc quãng 8 thứ nhất.- Khoá Son (son 2): quy định nốt ghi trên dòng kẻ thứ 2 mang tên nốt Son (âmson), thuộc quãng 8 thứ nhất. Trong ca khúc chủ yếu là dùng khoá Son, từ nốt Son người bước đầu học nhạc dễdàng xác định tên các nốt khác trên khuông:III. Dấu lặng: là ký hiệu dùng để diễn tả sự ngừng vang của âm thanh, nó cũng làmột trong những chất liệu để xây dựng hình tượng cho tác phẩm âm nhạc. 8 Vì có 7 loại độ dài âm thanh (7 loại hình nốt) nên cũng có 7 loại dấu lặngnhưng thường dùng 5 loại: – Lặng tròn: – Lặng trắng: – Lặng đen: – Lặng đơn: – Lặng kép:Giá trị độ dài của dấu dấu lặng bằng giá trị độ dài của nốt nhạc cùng tên (chỉ kháclà lặng thì âm thanh không vang lên). Có thể so sánh giá trị độ dài như sau:IV. Một số ký hiệu thường dùng1. Dấu nối hình vòng cung ( ) nối liền độ dài các nốt cùng độ cao nằm cạnh nhau.Ví dụ: “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng” (trích) của Phạm Tuyên: (đơn vị phách chúng ta sẽ nghiên cứu ở bài sau). 2. Dấu luyến hình vòng cung ( ) liên kết các nốt khác độ cao. Gặp dấunày người biểu diễn phải luyến mềm mại qua tất cả các nốt.Ví dụ: “Qua cầu gió bay” (dân ca Quan họ Bắc Ninh): 93. Dấu chấm dôi là chấm đặt cạnh bên phải nốt nhạc ( ) làm tăng thêm một nửađộ dài sẵn có. Ví dụ: “Yêu Hà Nội” (trích) của Bảo Trọng:*Trường hợp chấm đặt cạnh dấu lặng cũng có giá trị tương tự như đối với hình nốt. Nếu có chấm thứ hai thì dấu này có trường độ bằng một nửa dấu thứ nhất (ít dùng). 4. Dấu miễn nhịp ( ) là dấu cho phép tăng độ dài nốt nhạc không hạn định,được đặt trên hoặc dưới nốt nhạc (kể cả dấu lặng).Ví dụ: “Mẹ yêu con” (trích) của Nguyễn Văn Tý:5. Dấu nhắc lại từng bộ phận (dấu tái hiện): Trong khi trình tấu, nếugặp dấu này thì phải nhắc lại bộ phận âm nhạc đó. Khi nhắc lại, nếu cuối tác phẩmcó sự thay đổi thì trên các ô nhịp thay đổi sẽ có dấu ngoặc vuông (còn gọi là dấunhảy von ta), dưới dấu ngoặc vuông có ghi số 1 (lần 1), số 2 (lần 2).Ví dụ:Thực hiện là: “Nắm tay nhau, bắt tay nhau vui cùng nhau múa vui. Nắm tay nhau,bắt tay nhau vui cùng nhau múa đều”. 10 6. Dấu nhắc lại cả bài (Segno): Được đặt ở ô nhịp bắt đầu nhắc lại và cuốibài, nghĩa là quay lại diễn lần thứ hai.Ví dụ “Cái Bống” (trích) của Phan Trần Bảng:- Nếu trong tác phẩm viết theo thể ba đoạn (a, b, a) mà người ta không muốn chéplại đoạn ba (đoạn giống nguyên xi đoạn một) thì thay vào đó, ở cuối đoạn haingười ta viết: Da capo alfin (DC al Fine), có nghĩa là từ đầu đến chữ Fine (Hết).7. Dấu nhắc lại nhảy cách (còn gọi là Cô đa): Khi bản nhạc dùng nhiều dấunhắc lại thì Cô đa là dấu nhắc lại cuối cùng. Ví dụ:8. Nốt hoa mỹ (nốt tô điểm): Trong tác phẩm thanh nhạc, có khi cao độnốt nhạc chính chưa phù hợp với dấu giọng lời ca… để thể hiện rõ nội dung ý nghĩacủa ca từ đồng thời trang điểm làm mềm mại giai điệu, người ta dùng thêm nốtnhạc phụ (nhỏ hơn nốt chính, không tính trường độ) gọi là nốt hoa mỹ.Ví dụ: “Ru con mùa đông” (trích) của Đặng Hữu Phúc:V. Một số từ chỉ nhịp độ, cường độ sắc thái (tiếng Ý) Khi hát (đàn hoặc xướng âm) nếu không thể hiện đúng nhịp độ sắc thái, sẽ 11làm sai lệch, méo mó nội dung của bản nhạc. Với bài “hát ru” không thể hát nhanhvà mạnh, ngược lại với bài “hành khúc”, nếu hát chậm, ề à sẽ mất đi tính rắn rỏi,mạnh mẽ của bài hát. Một số bài không ghi nhịp độ, sắc thái…ta cần đọc (hát)nhiều lần rồi xác định nhịp độ cho thích hợp với nội dung của bài nhạc.1. Nhịp độ là tốc độ chuyển động của các phách, nhịp đồng thời là một trong cácphương tiện diễn cảm, phụ thuộc vào nội dung tác phẩm âm nhạc.- Từ chỉ nhịp độ thường dùng: Adagio : nghĩa là Chậm Lento : … Chậm vừa Andante: … Thanh thản Moderato: … Vừa phải Allegro – Mode rato: … Nhanh vừa Allegro: … NhanhNhằm tăng cường tính diễn cảm khi thể hiện các tác phẩm âm nhạc, người ta dùngký hiệu để tăng nhanh hoặc kìm lại sự chuyển động: Stringehdo (Stri): nghĩa là Nhanh lên Rallentando (Rall): … Chậm lạiKhi muốn trở lại nhịp độ ban đầu, người ta dùng ký hiệu: A tempo: nghĩa là Vào nhịpĐể quy định nhịp độ cụ thể, chính xác hơn, người ta dùng máy đập nhịp(Met’rônôm) của Men Xen để tính số phách chuyển động trong một phút. Ví dụ: – Nhịp độ Allegro, MM = 180 – Nhịp độ Moderato, MM = 1202. Ký hiệu chỉ cường độ sắc thái: – pp: nghĩa là Rất nhỏ (khẽ) ; – f : nghĩa là Mạnh -p : … Nhỏ ; – ff : … Rất mạnh – mf : … Mạnh vừa ; – fff : … Cực mạnhĐể diễn tả một cách cụ thể hơn, người ta còn dùng thêm một số ký hiệu: – nghĩa là To dần 12 – nghĩa là Nhỏ dầnCâu hỏi1. Các loại hình nốt, dấu lặng? mối quan hệ giữa dấu lặng và hình nốt nhạc?2. Thế nào là dấu nối, luyến, chấm dôi, miễn nhịp, nhắc lại từng đoạn, nhắc lại cả bài?Lấy ví dụ minh hoạ.Bài tập thực hành:1.Viết các loại nốt nhạc lên khuông nhạc và đọc tên những nốt nhạc đó.2.Vẽ bàn phím đàn organ, đọc thuộc tên nốt trên bàn phím và nhận biết vị trí cung,1/2 cung.3. Nhận biết nốt trong bản nhạc sau (đọc chính tả): Không đề Mưa rơi (Dân ca Xá) 13HƯỚNG DẪN TỰ HỌCKiến thức cơ bản1. Hệ thống hàng âm trên đàn Piano có 8 quãng 8, organ có 5 quãng 8. Thứ tự cungvà 1/2 cung trong các quãng 8 giống hệt nhau.2. Để diễn tả độ dài của âm thanh người ta dùng kí hiệu gọi là hình nốt. Có 7 loạihình nốt và cũng có 7 loại dấu lặng, giá trị độ dài của hình nốt và dấu lặng cùng tênbằng nhau.3. Khuông nhạc gồm 5 dòng kẻ và 4 khe (tính dưới lên). Khóa nhạc thường dùng làkhóa Sol dòng 2, những nốt ở dòng 2 gọi là Sol.4. Một số kí hiệu thường dùng có liên quan tới độ cao, độ dài: dấu nối, luyến, chấmdôi, quay lại từng đoạn, quay lại cả bài, ngân tự do, hoa mĩ…5. Cách viết nốt nhạc lên khuông, cách đọc tên nốt trên khuông.Câu hỏi1. Các loại hình nốt, dấu lặng? mối quan hệ giữa hình nốt và dấu lặng?Gợi ý: – Để diễn tả độ dài của âm thanh người ta dùng những ký hiệu gọi là hình nốt. Có7 loại (kể tên 7 loại hình nốt nhạc). Khi muốn âm thanh ngừng vang, ngắt, 14nghỉ..người ta lại dùng dấu lặng. Vì có 7 loại hình nốt nên cũng có 7 loại dấu lặng(kể tên 7 loại dấu lặng).- Mối quan hệ: Khi gặp nốt nhạc thì phải hát, đàn (có âm thanh) nhưng khi gặp dấulặng thì phải ngắt, nghỉ (lặng, không có âm thanh). Dấu lặng và nốt nhạc cùng têngọi thì giá trị trường độ bằng nhau.2. Thế nào là dấu nối, luyến, chấm dôi, miễn nhịp, nhắc lại từng đoạn, nhắc lại cả bài?Lấy ví dụ minh hoạ.Gợi ý:- Nêu khái niệm, tác dụng của dấu nối, luyến, chấm dôi… Lấy ví dụ từ các bài hátmầm non và nêu cách thực hiện.- Những kí hiệu đó đã góp phần tạo nên hình tượng cho tác phẩm âm nhạc.3. Bài tập:Gợi ý:- Phân biệt cách viết các nốt đuôi quay xuống, quay lên, nốt có nối, có luyến.- Đọc tên các nốt được viết rời móc, liền móc, nốt có nối, có luyến. BÀI 3. PHÁCH – NHỊPI. Phách, các dạng phách, tiết nhịp 1. Phách là những khoảng thời gian bằng nhau được giới hạn bởi các tiếng gõ,nhấn đều đặn. Khoảng thời gian giữa các tiếng gõ, nhấn là trường độ của phách,những tiếng gõ, nhấn là điểm rơi của phách (cũng là giới hạn phách). Trong sựngẫu nhiên đều đặn, có những phách được chú ý, nhấn rõ hơn gọi là phách mạnh(>), phách không được chú ý, không nhấn mạnh gọi là phách nhẹ ( – ).Ví dụ: “Con kênh xanh xanh“ của Ngô Huỳnh:Phân tích: 15 2. Các dạng phách, tiết nhịp Phách có thể là: nốt đơn, nốt đen, nốt trắng… sự nối tiếp đều đặn mạnh, nhẹ củaphách hình thành các chu kỳ gọi là tiết nhịp.+ Chu kì 2 phách (1,2) hình thành tiết nhịp 2 phách: tiết 2 phách tiết 2 phách nốt đen nốt đơn 1 2 1 2 1 2 1 2 hoặc:+ Chu kì 3 phách (1,2,3) hình thành tiết nhịp 3 phách: tiết 3 phách tiết 3 phách nốt đen nốt đơn 1 2 3 1 2 3 hoặc:3. Số chỉ nhịp: Để phân biệt các loại tiết nhịp người ta dùng số chỉ nhịp, đó là mộtphân số (không có vạch ngang) đặt vào đầu bản nhạc (sau khoá, sau hoá biểu).Tử số chỉ số phách có trong mỗi ô nhịp, mẫu số chỉ độ dài của mỗi phách bằngmấy phần nốt tròn.Ví dụ:II. Nhịp, nhịp đơn, nhịp kép 1. Nhịp: Sự tuần hoàn của các phách mạnh, phách nhẹ tạo thành những khoảngthời gian đều nhau của một bản nhạc gọi là nhịp. Nhịp nằm giữa 2 vạch nhịp: nhịp nhịp nhịp nhịp 16 số chỉ nhịp vạch nhịp vạch hết bài Trong thực tế có những trường hợp nhịp không đủ phách gọi là nhịp thiếu, nhịpthiếu đứng đầu bản nhạc còn gọi là nhịp lấy đà. Những bản nhạc có nhịp lấy đà thìthường ở cuối cũng có một nhịp thiếu. Nhịp đà và nhịp thiếu ở cuối có tổng trườngđộ bằng một nhịp đủ (xem trích trong bài “Vì sao mèo rửa mặt” của Hoàng Long): nhịp thiếu (đà) nhịp thiếu2. Nhịp đơn là nhịp chỉ có một trọng âm (phách mạnh) trong mỗi ô nhịp. Các loạinhịp đơn thường dùng là: một bốn, hai bốn, ba bốn, hai hai. Ví dụ:3. Nhịp kép là nhịp có hai trọng âm trở lên, có thể do hai hay nhiều nhịp đơn giốngnhau tạo thành. Nhịp kép có số trọng âm bằng tổng số nhịp đơn hợp lại (trọng âm thứnhất mạnh hơn trọng âm thứ hai, thứ ba…). Các nhịp kép thông dụng là: 4/4 (C), 6/8 :Trong khí nhạc còn dùng loại nhịp 9/8, 12/8:Nhịp hỗn hợp Ngoài các loại nhịp đơn, nhịp kép còn có loại nhịp hỗn hợp được hình thànhdo sự kết hợp hai hay nhiều loại nhịp đơn khác nhau. Ví dụ nhịp 5/4 (gồm nhịp 2/4+ 3/4). Trọng âm của loại nhịp này phân bố không đều (nhịp ít dùng).Cũng có khi trong cùng một bài nhạc nhưng lại dùng hai loại nhịp như: Lý hoàinam (dân ca Bình Trị Thiên), Tiếng đàn bầu (nhạc: Nguyễn Đình Phúc, lời: LữGiang), hoặc: Hoa thơm bướm lượn Dân ca Quan Họ Bắc Ninh 17III. Phách nguyên, phách chia1. Phách nguyên: Khi diễn muốn diễn đạt một chủ đề nhỏ, mộc mạc, đơn giản cótính rắn rỏi, khúc chiết thì giai điệu thường là phách nguyên (tức mỗi phách đượcviết thành một nốt nhạc). – Nhịp 2/2 phách nguyên = – Nhịp 2/4 phách nguyên = …Ví dụ: Bài “Búp Bê’’ của Mông Lợi Chung ở nhịp 2/4, mỗi phách được viết thànhmột nốt đen (phách nguyên): 182. Phách chia: Khi diễn đạt một nội dung âm nhạc kịch tính, hài hước hoặc nhữngtình cảm nhẹ nhàng, uyển chuyển… thì giai điệu phải mở rộng, giàu sức biểu cảmvà thường dùng nhiều dạng phách chia khác nhau: chia hai, chia ba, chia bốn… Nhịp 2/4 phách nguyên là đen ( ) có thể chia thành 7 dạng cơ bản sau: 1. = (2 nốt đơn) 2. = (đơn chấm trước, kép sau – móc giật) 3. = (đơn trước, 2 kép sau) 4. = (2 kép trước đơn sau) 5. = (đơn giữa 2 kép – đòn gánh) 3 6. = (chùm 3) 7. = (4kép ) Lưu ý: Đối với các bạn Sinh viên bước đầu học nhạc, bên cạnh việc tậpchép nhạc, đọc cao độ thì phải thường xuyên luyện gõ, đọc phách nguyên và cácdạng phách chia loại nhịp 2/4, làm cơ sở để đọc các loại nhịp khác.Chúng ta có thể xem cách sử dụng phách nguyên, phách chia của nhạc sỹ XuânGiao trong tác phẩm sau: Em mơ gặp Bác Hồ Nhạc và lời: Xuân Giao 19IV. Đảo phách – nghịch phách1. Đảo phách là hiện tượng một âm bắt đầu vang lên ở phách nhẹ hoặc phần nhẹcủa phách ngân sang phách mạnh hoặc phần mạnh của phách tiếp theo. Cũng doviệc một âm được ngân, kéo dài nên trọng âm (kể cả phần mạnh của phách nhẹ)được bắt đầu sớm hơn (xê dịch trọng âm). Trọng âm của tiết tấu giai điệu (tiếtđiệu) không trùng với trọng âm của nhịp (tiết nhịp).Ví dụ: Lời ru trên nương (trích) Nhạc Trần Hoàn- Thơ: Nguyễn Khoa Điềm Chiều ngoại ô Matxcơva (trích) Nhạc Nga 20

Viết một bình luận